Requiem
Vlaanderen was een van de meest katholieke regio’s ter wereld.
Dat is voorbij.
Requiem vertrekt vanuit preken uit de jaren 1956-1962 van een Vlaamse priester. Hij was mijn grootoom. Vanuit het heden ga ik met hem in gesprek over de Kerk en het geloof waar hij zo trots op was.
Samen onderzoeken we wat de secularisatie met Vlaanderen heeft gedaan.
Requiem is een essayistische meditatie die wil begrijpen waarom de volkskerk hier zo aanwezig was,
en waarom ze verdween.
Priesters hebben generaties Vlamingen begraven.
Maar wie begraaft de laatste priester?
Wij! Vriend en vijand samen rond de tafel, voor een afscheidsgroet.
Met sociologie voor gelovigen.
Theologie voor ex-gelovigen.
Godsdienstgeschiedenis voor iedereen die wil begrijpen hoe diep de volkskerk Vlaanderen gevormd heeft.
En tegelijk aandacht voor andere vormen die willen doorleven:
de nichekerk.
Enkele zomers geleden, op een doordeweekse middag,
raakte ik met de mountainbike van mijn route af.
Een smal pad in het veld leidde mij onverwacht de flanken op naar Kaster,
ingedommeld tussen korenhalmen,
verloren in het glooiende lichaam van het land.
En zo, nonkel, stond ik er plots, aan de Langedreef.
Daar waar jij de mis deed, eind jaren vijftig.
Ik was er nog nooit geweest.
Ik zette voet aan de grond. De poort stond half open.
Half nieuwsgierig, half uit eerbetoon,
stapte ik het duistere portaal binnen.
En besloot aarzelend, bijna schuldbewust,
om verder te gaan.
Zelden nog stap ik een gebedshuis binnen.
Niet uit afkeer, maar uit schrik dat,
wanneer ik stilval,
ik alleen mezelf nog hoor,
en dat mijn eigen stem zich om mij sluit als een graf.
Hun stemmen. Waar zijn die naartoe?
Zoals die Gentse hoogleraar die er fier op gaat de nieuwe wereldbrief van paus Joannes niet te willen lezen omdat hij even fier is te beweren dat de Kerk een achterlijke instelling is, onmachtig om enige invloed uit te oefenen in de gang van de geschiedenis…
B.P. Hoe wilt ge dat een christengelovige dagelijks zulke lezing onder de ogen krijgt, zonder korte tijd misschien onbewust zijn geloof ondermijnd te zien? Een gelovig mens gaat zich niet inlichten bij een ongelovige, evenmin als men zich de katholieke godsdienst niet moet doen uitleggen door een muzelman of een boedhist.
B.P., Wij willen behoren tot de wereld mét God. Onze aanwezigheid hier in de kerk moet er een bewijs van zijn. Maar laat er ons dan toch van overtuigd van zijn dat er geen compromis mogelijk is tussen de wereld mét God en die zonder God. Op de berg Thabor sprak de stem uit de wolk: “Dit is mijn geliefde zoon… luistert naar hem.” Hoort ge: “Luister naar hém!”, en niet naar de wereld waar God wordt verjaagd.
Wij willen luisteren naar hem, door te luisteren naar de stem van ons geweten die ons dagelijks oproept onze plichten tegenover God en de mensen te vervullen.
Wij zullen luisteren naar hem door te luisteren naar het gezag van de Kerk die door Christus werd aangesteld om zijn openbaring te bewaren, te verdedigen en te verspreiden.
Amen.
Het katholicisme als culturele matrix in Vlaanderen is voorbij.
In Vlaanderen wordt dat nog half ontkend,
zoals bij elk overlijden de ontkenning de kop opsteekt. Rouw.
Podcast (sept. 2026)
Requiem is opgebouwd als een kroniek van het Vlaamse katholicisme sinds de jaren vijftig. Sommigen noemen dat “cultuurchristendom”.
Die cultuur is intussen ver weggedreven van de oude kanseltaal. Secularisering, misbruik, ontdopen, vrouwen in het ambt, gender en seksuele moraal, jodendom en islam, christelijke zuilen en maatschappelijke macht, artificiële intelligentie en de herbestemming van kloosters en kerkgebouwen.
Maar ook minder zichtbare verschuivingen komen aan bod. Hoe veranderde de manier van geloven? Lezen christenen hun Bijbelteksten anders dan in de jaren vijftig? Wat gebeurde er met de rijke wereld van de Mariadevotie? Waarom liep de priesteropleiding leeg? Hoe kon een regio die ooit missionarissen uitzond naar alle continenten zelf missionair gebied worden?
Een vanzelfsprekende taal veranderde in erfgoed en conflict. Soms in nieuw verlangen. Nichegroepen komen samen, podcastchristenen duiken op, oude woorden keren terug in onverwachte gedaanten. Zijn ze duurzaam? Dat is een andere vraag.
Doorheen die geschiedenis loopt ook een persoonlijk verhaal. Je moet het zelf maar ontdekken. Het zijn mijn kleine vensters op die brede culturele verandering, op die kroniek van afscheid, op de fantoompijn.
